ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ, ΝΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ;
Όταν ακούμε την λέξη “στρες”, συνήθως η σκέψη μας οδηγείται σε κάτι αρνητικό. Μήπως, όμως, αυτή η αρνητική σκέψη είναι στην πραγματικότητα πιο επιβλαβής από το ίδιο το στρες, για την ψυχική και σωματική μας υγεία;
Ο όρος “στρες” διαφέρει από την έννοια του άγχους. Ως στρες, ορίζεται η ψυχοφυσιολογική απόκριση του οργανισμού σε έναν συγκεκριμένο, εξωτερικό και αναγνωρίσιμο επιβαρυντικό παράγοντα ή απειλή. Το άγχος, περιλαμβάνει ένα διάχυτο αίσθημα φόβου ή ανησυχίας, χωρίς απαραίτητα την παρουσία ενός άμεσου εξωτερικού κινδύνου και μπορεί να παραμείνει ακόμη και μετά την απομάκρυνση αυτών των παραγόντων. Με λίγα λόγια, το στρες μπορεί να προκαλέσει άγχος. Το άγχος, όμως, μπορεί να υπάρξει και χωρίς άμεσο στρες (Bystritsky, & Kronemyer, 2014).
Κάθε φορά που βιώνουμε στρες, ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα: οι παλμοί της καρδιάς αυξάνονται, η αναπνοή γίνεται ταχύτερη, προκαλείται εφίδρωση και αυξάνεται η αρτηριακή πίεση. Έτσι, η σωματική αντίδραση στο στρες συνδέεται με μία αρνητική εμπειρία και αυτόματα βιώνεται ως απειλητική για την υγεία. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Το σώμα δεν αντιδρά μόνο σε αυτό που συμβαίνει, αλλά και σε αυτό που πιστεύουμε ότι συμβαίνει. Η στάση ενός ανθρώπου απέναντι στο στρες μπορεί να καθορίσει την βιολογική του επίδραση στον οργανισμό. Επομένως, το στρες είναι περισσότερο απειλητικό για την υγεία, όταν βιώνεται ως καταστροφικό, ασύντονο προς το εγώ, εκτός ελέγχου και χωρίς να υπάρχει καμία νοηματοδότηση ως προς την εμφάνισή του. Άτομα που βιώνουν το στρες ως απειλητικό για την υγεία, παρουσιάζουν μεγαλύτερη επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος, από ότι τα άτομα που βιώνουν το στρες ως βοηθητικό και μη επιβλαβές (Williams et al., 2017).
Έρευνα των Keller et al. (2012), κατέδειξε ότι τα άτομα που βίωναν υψηλό στρες, είχαν 43% αυξημένο σχετικό κίνδυνο θανάτου, μόνο αν το βίωμα αυτό συνδεόταν με την πεποίθηση ότι το στρες βλάπτει. Αντιθέτως, η ομάδα των ατόμων που βίωνε υψηλό στρες, χωρίς αυτό να συνοδεύεται από την πεποίθηση ότι το στρες βλάπτει, είχε τον χαμηλότερο κίνδυνο από όλους (ακόμη κι από τα άτομα που βίωναν ελάχιστο στρες στην ζωή τους).
Συνεπώς, η επίδραση του στρες στην υγεία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην γνωστική της αξιολόγηση. Το γεγονός αυτό, αποδεικνύεται ιδιαιτέρως χρήσιμο στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία, αφού στην πραγματικότητα δείχνει ότι κάθε άνθρωπος έχει την ευκαιρία να διαφοροποιήσει την οπτική του σχετικά με το στρες και κατ’ επέκτασιν την αντίδραση του οργανισμού του σε αυτό.
Μέσω της ψυχοθεραπείας, το στρες μπορεί να νοηματοδοτηθεί ως μια ικανότητα του οργανισμού να ανταποκρίνεται σε συνθήκες που απαιτούν εγρήγορση. Έτσι, το στρες δεν ταυτίζεται με την απειλή, αλλά με μία δεξιότητα και οι σωματικές αντιδράσεις που επιφέρει δεν αξιολογούνται ως καταστροφικές, αλλά ως βοηθητικές και απαραίτητες, προκειμένου να ανταποκριθεί ο οργανισμός σε πιο απαιτητικές συνθήκες. Ωστόσο, η αλλαγή της αντίληψης για το στρες δεν αποτελεί πανάκεια.
Στόχος των παραπάνω ερευνών είναι η συνειδητοποίηση του τρόπου με τον οποίο η αντίληψή μας, διαμορφώνει την εμπειρία μας. Χαρακτηριστικά όπως η χρονιότητα ή η υπερβολική και μη διαχειρίσιμη εμφάνιση του στρες στο άτομο δεν “εξαφανίζονται” απλώς με τον συγκεκριμένο τρόπο. Η λήψη ουσιαστικής βοήθειας για ζητήματα διαχείρισης άγχους και στρες απαιτεί την προσεκτική και εξατομικευμένη αξιολόγησή τους από έναν ειδικό ψυχικής υγείας, καθώς και τη διαμόρφωση ενός κατάλληλου θεραπευτικού πλάνου.
Βιβλιογραφία
Bystritsky, A., & Kronemyer, D. (2014). Stress and anxiety: counterpart elements of the stress/anxiety complex. The Psychiatric clinics of North America, 37(4), 489–518. https://doi.org/10.1016/j.psc.2014.08.002
Keller, A., Litzelman, K., Wisk, L. E., Maddox, T., Cheng, E. R., Creswell, P. D., & Witt, W. P. (2012). Does the perception that stress affects health matter? The association with health and mortality. Health psychology : official journal of the Division of Health Psychology, American Psychological Association, 31(5), 677–684. https://doi.org/10.1037/a0026743
Williams, S. E., Veldhuijzen van Zanten, J. J. C. S., Trotman, G. P., Quinton, M. L., & Ginty, A. T. (2017). Challenge and threat imagery manipulates heart rate and anxiety responses to stress. International journal of psychophysiology : official journal of the International Organization of Psychophysiology, 117, 111–118. https://doi.org/10.1016/j.ijpsycho.2017.04.011
Xenz, A. (n.d.). This year’s theme is freedom [Illustration for “Message to Man” film festival poster]. Directory of Illustration. https://www.directoryofillustration.com/illustration_image_details.aspx?AID=15531&IID=342467