ΤΟ ΑΛΟΓΟ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
Πολλές παρατηρήσεις ή ιδέες έχουν ξεκινήσει από την αρχαιότητα και συνεχίζουν να εξελίσσονται έως σήμερα. Μία από αυτές είναι η συμπερίληψη του αλόγου σε θεραπευτικές διαδικασίες που αφορούν τον άνθρωπο. Από τον Ιπποκράτη έως τον Charles Chassaignac1 και την Olive Sands2 και από τον Boris Levinson, ο οποίος καθιέρωσε επιστημονικά την ψυχοθεραπεία με την βοήθεια ζώων, έως τον Greg Kersten, ο οποίος μετέτρεψε την σχέση ανθρώπου και αλόγου σε ένα θεραπευτικό εργαλείο, το άλογο υπήρξε και συνεχίζει να είναι ένας από τους σημαντικότερους βοηθούς και συνοδοιπόρους του ανθρώπου σε κάθε θεραπευτική διαδικασία.
Σήμερα, οι υπηρεσίες με την βοήθεια ιπποειδών (Equine-Assisted Services – EAS), είναι ένας όρος-ομπρέλα που χρησιμοποιείται, για να περιγράψει δραστηριότητες, οι οποίες περιλαμβάνουν το άλογο ως βασικό σημείο αναφοράς συμβάλλοντας στην ανθρώπινη ψυχική και σωματική υγεία. Η Ψυχοθεραπεία με την βοήθεια ιπποειδών (Equine-Assisted Psychotherapy – EAP) αποτελεί μέρος της θεραπευτικής κατηγορίας αυτών των υπηρεσιών (Rankins, Wickens, McKeever, & Malinowski, 2021).
Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σημαντικά το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τις συγκεκριμένες υπηρεσίες λόγω των θετικών αποτελεσμάτων που παρουσιάζουν στην προαγωγή της ψυχικής, συναισθηματικής και κοινωνικής ευημερίας, ιδιαίτερα μεταξύ παιδιών και εφήβων (McCrea, Tibbets, Smith, & Campbell, 2025).
Χάρη στην ευαισθησία που παρουσιάζουν τα άλογα στην μη λεκτική συμπεριφορά και επικοινωνία, καθώς και στην ικανότητα τους να “απαντούν” άμεσα σε αυτήν, οι έφηβοι παρουσιάζουν αύξηση της αυτεπίγνωσης και της ικανότητας αυτορρύθμισης μέσω της ψυχοθεραπείας με την βοήθεια ιπποειδών. Με λίγα λόγια, μέσω των συνεδριών αυξάνεται η ικανότητα τους για αναγνώριση και έλεγχο των σκέψεων και των συναισθημάτων τους, δεξιότητες ιδιαίτερα χρήσιμες κατά την περίοδο της εφηβείας, όπου ο προμετωπιαίος φλοιός στον εγκέφαλο βρίσκεται σε πλήρη αναδιαμόρφωση (Bachi, & Parish-Plass, 2017).
Ακόμη, ιδιαίτερα χρήσιμη αποδεικνύεται η συγκεκριμένη μορφή ψυχοθεραπείας στην θεραπεία του τραύματος, αφού αρκετά συχνά υπάρχει δυσκολία στην δημιουργία μιας υγιούς θεραπευτικής σχέσης μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Με την συνδρομή των αλόγων στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία, η δυσκολία αυτή γεφυρώνεται ανοίγοντας νέους δρόμους προσέγγισης και επικοινωνίας.
Γενικότερα, η εφαρμογή της συγκεκριμένης ψυχοθεραπευτικής μεθόδου (EAP) σε νεαρά ή ενήλικα άτομα που παρουσιάζουν καταθλιπτική ή αγχώδη συμπτωματολογία στο παρόν, καθώς και σε άτομα που έχουν βιώσει οποιαδήποτε μορφή κακοποίησης στο παρελθόν αποδεικνύεται ιδιαίτερα θεραπευτική. Μέσω αυτής, παρατηρείται σημαντική αύξηση της αυτοεκτίμησης και της αυτοαποτελεσματικότητας, σωστότερη ρύθμιση του συναισθήματος, ανάπτυξη δεξιοτήτων προσαρμογής, καθώς και βελτίωση της κοινωνικής τους λειτουργικότητας (Souilm, 2023; White-Lewis, 2019).
Γιατί παρατηρούνται, όμως, τόσο θετικά αποτελέσματα από την ψυχοθεραπεία με την βοήθεια ιπποειδών; Τα αίτια δεν είναι συγκεκριμένα, αλλά πολυπαραγοντικά. Νευροβιολογικά, παρατηρείται ότι μετά από την συναναστροφή με άλογα, το άτομο παρουσιάζει συχνά απελευθέρωση ωκυτοκίνης (ορμόνη “της αγάπης ή της οικειότητας”), καθώς και αναστολή παραγωγής κορτιζόλης, ορμόνη η οποία ρυθμίζει την αντίδραση στο στρες. Ακόμη, μετά από τις συνεδρίες παρατηρείται μείωση του καρδιακού ρυθμού (χαλάρωση) και ενδιάμεσα των συνεδριών βελτίωση της ποιότητας του ύπνου (Jung, & Yoon, 2025). Όσον αφορά ψυχολογικούς παράγοντες, η επαφή με το άλογο κατά την ψυχοθεραπευτική διαδικασία ενισχύει τους μηχανισμούς μη απειλητικής προσκόλλησης στο άτομο, αφού το άλογο δεν κρίνει και δεν αξιολογεί. Αντιθέτως, καθρεφτίζει, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η αυτεπίγνωση σε συναισθηματικό επίπεδο. Επίσης, το άλογο λειτουργεί ως “τρίτος” στην ψυχοθεραπεία, μειώνοντας την αντίσταση.
Φυσικά, κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, επικοινωνεί, καταλαβαίνει και συναναστρέφεται. Επομένως, η εγκυρότητα και αξιοπιστία των ερευνητικών δεδομένων σχετικά με τα αποτελέσματα μίας ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης, δεν συνεπάγεται αυτόματα την εμφάνισή τους σε όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο. Το υποκειμενικό στοιχείο είναι ιδιαιτέρως έντονο σε κάθε ψυχοθεραπευτική διαδικασία και τα θετικά της αποτελέσματα εξαρτώνται τόσο από την ίδια την διαδικασία και την θεραπευτική σχέση, όσο και από την προσωπική δέσμευση κάθε θεραπευόμενου σε αυτήν. Εξάλλου, ο κάθε άνθρωπος έχει πάντοτε τη δική του, μοναδική ιστορία να διηγηθεί!
1Charles Chassaignac (1804-1879): Γάλλος νευρολόγος και χειρουργός. Απέδειξε ότι η κίνηση του αλόγου βελτιώνει τον μυϊκό τόνο και την ισορροπία σε ασθενείς με νευρολογικές παθήσεις, ενώ τόνισε την βελτίωση των γνωστικών λειτουργιών και της διάθεσης μέσω της επαφής με άλογα.
2Olive Sands: Βρετανίδα φυσικοθεραπεύτρια. Κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο έφερε τα άλογά της στο νοσοκομείο της Οξφόρδης με σκοπό την ψυχική αποκατάσταση τραυματισμένων στρατιωτών.
Βιβλιογραφία
Bachi, K., & Parish-Plass, N. (2017). Animal-assisted psychotherapy: A unique relational therapy for children and adolescents. Clinical child psychology and psychiatry, 22(1), 3–8. https://doi.org/10.1177/1359104516672549
Jung, Y., & Yoon, M. (2025). The Effects of Human-Horse Interactions on Oxytocin and Cortisol Levels in Humans and Horses. Animals : an open access journal from MDPI, 15(7), 905. https://doi.org/10.3390/ani15070905
McCrea, C. E., Tibbets, G., Smith, L. W., & Campbell, C. G. (2025). At-risk youth receive similar benefits from equine- assisted psychotherapy and traditional psychotherapy; an applied analysis. Frontiers in psychiatry, 16, 1518783. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1518783
Porter, T. (n.d.). Crimson Tales [Illustration]. Porter Art Guild. https://www.porterartguild.com/products/crimson-tales
Rankins, E. M., Wickens, C. L., McKeever, K. H., & Malinowski, K. (2021). A Survey of Horse Selection, Longevity, and Retirement in Equine-Assisted Services in the United States. Animals, 11(8), 2333. https://doi.org/10.3390/ani11082333
Souilm N. (2023). Equine-assisted therapy effectiveness in improving emotion regulation, self-efficacy, and perceived self-esteem of patients suffering from substance use disorders. BMC complementary medicine and therapies, 23(1), 363. https://doi.org/10.1186/s12906-023-04191-6
White-Lewis S. (2019). Equine-assisted therapies using horses as healers: A concept analysis. Nursing open, 7(1), 58–67. https://doi.org/10.1002/nop2.377